Βιώσιμη και υπεύθυνη οδοντιατρική: οργάνωση ενός πράσινου οδοντιατρείου χωρίς συμβιβασμούς στην ασφάλεια και στον έλεγχο λοιμώξεων

Η βιώσιμη οδοντιατρική δεν σημαίνει χαλάρωση των κανόνων ασφάλειας. Σημαίνει μείωση της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης με βάση την πρόληψη λοιμώξεων, την προστασία των εργαζομένων και την ποιότητα της θεραπείας. Το «πράσινο» οδοντιατρείο πρέπει να εφαρμόζει την αρχή: ό,τι δεν είναι απαραίτητο δεν καταναλώνεται· ό,τι είναι απαραίτητο χρησιμοποιείται με ασφάλεια και διαχειρίζεται υπεύθυνα.

Βιώσιμη και υπεύθυνη οδοντιατρική: οργάνωση ενός πράσινου οδοντιατρείου χωρίς συμβιβασμούς στην ασφάλεια και στον έλεγχο λοιμώξεων

1.Εισαγωγή

Η οδοντιατρική συνδέεται με σημαντική κατανάλωση νερού, ενέργειας, πλαστικών, συσκευασιών, χημικών και υλικών μίας χρήσης. Παράλληλα, η πρόληψη λοιμώξεων απαιτεί αυστηρές διαδικασίες αποστείρωσης, απολύμανσης και διαχείρισης επικίνδυνων αποβλήτων.Το βασικό ερώτημα είναι αν η βιωσιμότητα μπορεί να συνδυαστεί με την ασφάλεια. Η απάντηση είναι θετική, υπό την προϋπόθεση ότι οι περιβαλλοντικές αλλαγές εφαρμόζονται βάσει τεκμηριωμένων πρωτοκόλλων και όχι με αυθαίρετη αντικατάσταση υλικών.

2. Μείωση πλαστικών αποβλήτων

Τα πλαστικά μιας χρήσης χρησιμοποιούνται για λόγους ασηψίας και ελέγχου διασταυρούμενης μόλυνσης. Ωστόσο, δεν έχουν όλα την ίδια αναγκαιότητα.

 

Πρακτικές προτάσεις:

 

• κατάργηση περιττών πλαστικών αντικειμένων και διπλών συσκευασιών,

 

• προμήθεια υλικών σε μεγαλύτερες συσκευασίες, όπου δεν αυξάνεται ο κίνδυνος επιμόλυνσης,

 

• χρήση επαναχρησιμοποιούμενων μεταλλικών εργαλείων, όταν είναι συμβατά με τις διαδικασίες καθαρισμού και αποστείρωσης,

 

• διαχωρισμός μολυσματικών από κοινά απορρίμματα,

 

• αποφυγή υπερβολικής χρήσης πλαστικών καλυμμάτων και προστατευτικών,

 

• συνεργασία με προμηθευτές που χρησιμοποιούν ανακυκλώσιμες ή μειωμένες συσκευασίες.

 

Το κρίσιμο επιχείρημα είναι ότι η μείωση δεν πρέπει να γίνεται σε υλικά που προστατεύουν άμεσα τον ασθενή ή το προσωπικό. Για παράδειγμα, ένα αποστειρωμένο υλικό μίας χρήσης δεν πρέπει να αντικαθίσταται από επαναχρησιμοποιούμενο, αν δεν μπορεί να καθαριστεί και να αποστειρωθεί επικυρωμένα.

 

3. Ασφαλής διαχείριση υλικών και χημικών

Το οδοντιατρείο χρησιμοποιεί απολυμαντικά, καθαριστικά, συγκολλητικούς παράγοντες, ρητίνες, αμάλγαμα ή υπολείμματα αμαλγάματος, ακτινογραφικά χημικά — όπου υπάρχουν — και άλλα δυνητικά επικίνδυνα προϊόντα.

 

Μια υπεύθυνη πολιτική περιλαμβάνει:

 

• τήρηση δελτίων δεδομένων ασφαλείας για κάθε χημικό,

 

• αποθήκευση σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή,

 

• σαφή σήμανση και περιορισμό της πρόσβασης,

 

• αποφυγή ανάμειξης ασύμβατων χημικών,

 

• χρήση της μικρότερης αποτελεσματικής ποσότητας,

 

• εκπαίδευση του προσωπικού σε διαρροές και έκθεση,

 

• ειδική συλλογή επικίνδυνων αποβλήτων,

 

• χρήση συλλεκτών αμαλγάματος όπου απαιτείται από τη νομοθεσία.

 

Η περιβαλλοντική υπευθυνότητα δεν περιορίζεται στην αγορά «οικολογικών» προϊόντων. Περιλαμβάνει ολόκληρο τον κύκλο ζωής: παραγωγή, μεταφορά, χρήση, αποθήκευση και τελική διάθεση.

 

4. Εξοικονόμηση ενέργειας

Οι βασικές πηγές κατανάλωσης είναι ο φωτισμός, ο κλιματισμός, ο εξοπλισμός αποστείρωσης, οι συμπιεστές, οι αντλίες κενού και οι ηλεκτρονικές συσκευές.

 

Προτεινόμενα μέτρα:

 

• φωτισμός LED,

 

• αισθητήρες κίνησης σε βοηθητικούς χώρους,

 

• απενεργοποίηση συσκευών εκτός λειτουργίας,

 

• τακτική συντήρηση κλιματισμού και συμπιεστών,

 

• αγορά εξοπλισμού με υψηλή ενεργειακή απόδοση,

 

• προγραμματισμός του κλιβάνου ώστε να λειτουργεί με πλήρη και σωστά οργανωμένα φορτία,

 

• καταγραφή κατανάλωσης ανά μήνα,

 

• αξιοποίηση φυσικού φωτισμού και φυσικού αερισμού όπου είναι ασφαλές και πρακτικά εφικτό.

 

Η εξοικονόμηση πρέπει να γίνεται χωρίς να υποβαθμίζεται ο αερισμός, η θερμική άνεση, η λειτουργία του εξοπλισμού ή η αποτελεσματικότητα της αποστείρωσης.

 

5. Εξοικονόμηση νερού

Το νερό χρησιμοποιείται στις οδοντιατρικές μονάδες, στον καθαρισμό, στην αποστείρωση και στην υγιεινή των χεριών.

 

Μέτρα:

 

• βρύσες χαμηλής ροής,

 

• έλεγχος διαρροών,

 

• χρήση ποδοδιακοπτών ή αισθητήρων,

 

• συντήρηση των αναρροφήσεων,

 

• αποφυγή άσκοπης συνεχούς ροής,

 

• καταγραφή κατανάλωσης,

 

• χρήση τεχνολογιών που επιτρέπουν αποτελεσματικό καθαρισμό με μικρότερη κατανάλωση.

 

Δεν πρέπει να περιορίζεται το νερό που απαιτείται για υγιεινή χεριών, καθαρισμό εργαλείων ή ασφαλή λειτουργία του εξοπλισμού.

 

6. Ψηφιακή αντί για έντυπη οργάνωση

Η ψηφιοποίηση μπορεί να μειώσει την κατανάλωση χαρτιού, μελανιού, φακέλων και φυσικού χώρου.

 

Εφαρμογές:

 

• ηλεκτρονικοί φάκελοι ασθενών,

 

• ψηφιακές ακτινογραφίες,

 

• ηλεκτρονικά ραντεβού και υπενθυμίσεις,

 

• ψηφιακά τιμολόγια και παραγγελίες,

 

• ηλεκτρονικά πρωτόκολλα και αρχεία εκπαίδευσης,

 

• ψηφιακή παρακολούθηση αποθεμάτων και ημερομηνιών λήξης.

 

Η ψηφιοποίηση πρέπει να συνοδεύεται από προστασία προσωπικών δεδομένων, εφεδρικά αντίγραφα, έλεγχο πρόσβασης και σχέδιο λειτουργίας σε περίπτωση τεχνικής βλάβης. Επομένως, η ψηφιακή οργάνωση δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό μέτρο αλλά και ζήτημα ποιότητας και ασφάλειας πληροφοριών.

 

7. Περιβαλλοντικό αποτύπωμα εμφυτευμάτων και αναλώσιμων

Η αξιολόγηση ενός εμφυτεύματος δεν πρέπει να περιορίζεται στο ίδιο το μεταλλικό εξάρτημα. Πρέπει να εξετάζει:

 

• την εξόρυξη και επεξεργασία των πρώτων υλών,

 

• την κατασκευή και αποστείρωση,

 

• τη συσκευασία,

 

• τη μεταφορά,

 

• τα συνοδευτικά χειρουργικά αναλώσιμα,

 

• τη διάρκεια ζωής και την ανάγκη επανεπέμβασης,

 

• την τελική διαχείριση των αποβλήτων.

 

Ένα υλικό με μεγαλύτερο αρχικό περιβαλλοντικό κόστος μπορεί να είναι συνολικά προτιμότερο αν έχει μεγάλη διάρκεια ζωής, υψηλή επιτυχία και μικρότερη πιθανότητα επιπλοκών. Συνεπώς, η βιωσιμότητα συνδέεται και με την ποιότητα της θεραπείας: η αποτυχία μιας αποκατάστασης οδηγεί σε νέα υλικά, νέες επισκέψεις, νέες μεταφορές και επιπλέον απόβλητα.

 

8. Εναλλακτικά υλικά και σταδιακή μετάβαση

Τα εναλλακτικά υλικά πρέπει να αξιολογούνται με βάση:

 

• τη βιοσυμβατότητα,

 

• τη μηχανική αντοχή,

 

• την κλινική αποτελεσματικότητα,

 

• την ασφάλεια του ασθενούς,

 

• τη δυνατότητα αποστείρωσης,

 

• την πιθανότητα αλλεργικών αντιδράσεων,

 

• την παραγωγή και διάθεση αποβλήτων,

 

• τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα.

 

Η μετάβαση πρέπει να είναι σταδιακή:

 

1. καταγραφή της υπάρχουσας κατανάλωσης,

 

2. εντοπισμός των σημαντικότερων πηγών αποβλήτων,

 

3. πιλοτική εφαρμογή μιας αλλαγής,

 

4. έλεγχος ασφάλειας και ποιότητας,

 

5. εκπαίδευση του προσωπικού,

 

6. μέτρηση αποτελεσμάτων,

 

7. επέκταση της πρακτικής όταν αποδειχθεί αποτελεσματική.

 

Έτσι αποφεύγεται η «πράσινη» επιλογή που φαίνεται οικολογική αλλά αυξάνει τις λοιμώξεις, τις αποτυχίες ή τη σπατάλη.

 

9. Βιωσιμότητα και έλεγχος λοιμώξεων

Ο έλεγχος λοιμώξεων αποτελεί το όριο μέσα στο οποίο πρέπει να κινηθεί κάθε περιβαλλοντική αλλαγή. Οι δύο στόχοι δεν είναι αντίθετοι, επειδή και οι δύο βασίζονται στην ορθολογική χρήση πόρων.

 

Μπορούν να συνδυαστούν μέσω:

 

• τεκμηριωμένης ταξινόμησης των εργαλείων,

 

• σωστής προετοιμασίας φορτίων αποστείρωσης,

 

• επικυρωμένων κύκλων αποστείρωσης,

 

• επαναχρησιμοποίησης μόνο όσων εργαλείων έχουν σχεδιαστεί για αυτό,

 

• αποφυγής υπερβολικής απολύμανσης χωρίς τεκμηριωμένο όφελος,

 

• συνεπούς υγιεινής χεριών,

 

• σωστής χρήσης μέσων ατομικής προστασίας,

 

• ελέγχου ποιότητας και καταγραφής συμβάντων.

 

Η λανθασμένη μείωση μέσων ατομικής προστασίας ή η επαναχρησιμοποίηση μη επαναχρησιμοποιούμενων προϊόντων δεν αποτελεί βιωσιμότητα αλλά μεταφορά του κόστους στον ασθενή, στο προσωπικό και στη δημόσια υγεία.

 

10. Δείκτες αξιολόγησης

Για να μην παραμείνει το σχέδιο θεωρητικό, το οδοντιατρείο μπορεί να παρακολουθεί:

 

• κιλά αποβλήτων ανά ασθενή,

 

• ποσοστό διαχωρισμού κοινών και επικίνδυνων αποβλήτων,

 

• κατανάλωση νερού ανά μήνα,

 

• κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας,

 

• κατανάλωση χαρτιού,

 

• ποσοστό ψηφιακών φακέλων,

 

• αριθμό επαναχρησιμοποιούμενων εργαλείων,

 

• περιστατικά αστοχίας αποστείρωσης,

 

• λοιμώξεις ή συμβάντα σχετιζόμενα με τη φροντίδα,

 

• κόστος προμηθειών και απορριμμάτων.

 

 Συμπέρασμα 

Το πράσινο οδοντιατρείο δεν είναι ένα οδοντιατρείο που απλώς χρησιμοποιεί λιγότερο πλαστικό. Είναι ένα σύστημα στο οποίο κάθε υλικό, κάθε διαδικασία και κάθε απόφαση αξιολογείται με βάση την ασφάλεια, την αποτελεσματικότητα, το κόστος και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Η επιτυχία του εξαρτάται από τη σταδιακή εφαρμογή, τη μέτρηση αποτελεσμάτων και τη συμμετοχή όλης της ομάδας. Η βιωσιμότητα και ο έλεγχος λοιμώξεων μπορούν να αλληλοενισχύονται, όταν η μείωση κατανάλωσης δεν αντικαθιστά την επιστημονική τεκμηρίωση αλλά οργανώνεται γύρω από αυτήν.

 

Βιβλιογραφία

 

1. World Health Organization. Global analysis of health care waste in the context of COVID-19: status, impacts and recommendations. Geneva: WHO 2022.

 

2. World Health Organization. Compendium of WHO and other UN guidance on health and environment. Geneva: WHO(world health organization) 2022.

 

3. Centers for Disease Control and Prevention. Summary of Infection Prevention Practices in Dental Settings: Basic Expectations for Safe Care. Atlanta: CDC (centers for disease control and prevention) 2016.

 

4. Centers for Disease Control and Prevention. Guidelines for Infection Control in Dental Health-Care Settings—2003. MMWR(morbility and mortalityweekly report) Recommendations and Reports. 2003;52(RR-17).

 

5. FDI World Dental Federation. Sustainability in Dentistry: A Call for Action. FDI policy statement, 2021.

 

6. FDI World Dental Federation. Sustainability in Dentistry: Practical Guidance for Dental Practices. FDI World Dental Federation.

 

7. Duane B, Stancliffe R, Miller FA, Sherman J, Pasdeki-Clewer E. Sustainability in dentistry: a multifaceted approach needed. Journal of Dental Research. 2020.

 

8. Mulimani P. Green dentistry: the art and science of sustainable practice. British Dental Journal. 2017;222:954–957.

 

9. Martin N, Mulligan S. Environmental sustainability through good-quality clinical care. International Dental Journal. 2022.

 

10. European Union. Directive 2008/98/EC on waste, όπως τροποποιήθηκε.

 

11. European Union. Regulation (EU) 2017/852 on mercury, σχετικά με τη χρήση και διαχείριση του οδοντιατρικού αμαλγάματος.

 

12. International Organization for Standardization. ISO 14001:2015—Environmental management systems—Requirements with guidance for use.

 

13. World Health Organization. Water, sanitation, hygiene and waste management for SARS-CoV-2. Geneva: WHO; 2020.

 

14. United Nations Environment Programme. Global Chemicals Outlook II: From Legacies to Innovative Solutions. Nairobi: UNEP; 2019.

ps :  Η παρούσα εργασία αποτελεί αποτέλεσμα προσωπικής ΜΕΛΕΤΗΣ ,ΣΥΝΘΕΣΗΣ, ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΠΟΥ ΑΝΤΛΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΝΑΦΕΡΟΜΕΝΕΣ ΠΗΓΕΣ. Το περιεχόμενο εκφράζει την προσωπική μου προσπάθεια ,χωρίς να έχει ελεγχθεί ή αξιολογηθεί από ειδικό.